Prośba o poręczenie kredytu często pojawia się między członkami rodziny, partnerami lub wieloletnimi znajomymi. Kredytobiorca zapewnia, że będzie terminowo regulował raty, a podpis żyranta przedstawia jako niewielką formalność potrzebną do uzyskania pieniędzy. W rzeczywistości poręczyciel kredytu przyjmuje na siebie poważne zobowiązanie, które może obciążać jego zdolność kredytową i majątek przez wiele lat. Kim jest żyrant, czy musi spłacać cudzy kredyt, może wycofać się z poręczenia oraz co powinien zrobić, gdy pożyczkobiorca przestaje regulować raty?

Żyrant – kto to jest i na czym polega żyrowanie kredytu?

Żyrant to potoczne określenie poręczyciela, czyli osoby zobowiązującej się wobec wierzyciela do wykonania zobowiązania, jeśli nie zrobi tego główny dłużnik. W przypadku kredytu wierzycielem jest zazwyczaj bank, dłużnikiem kredytobiorca, a żyrant stanowi dodatkowe osobiste zabezpieczenie spłaty.

Odpowiadając najprościej na pytanie, kto to jest żyrant, można powiedzieć, że jest to osoba gotowa przejąć finansowe konsekwencje problemów kredytobiorcy. Nie otrzymuje pieniędzy z kredytu ani nie staje się właścicielem rzeczy kupionej za pożyczone środki. Mimo to może zostać zobowiązana do spłaty zadłużenia, jeżeli kredytobiorca przestanie wykonywać umowę.

Kodeks cywilny stanowi, że przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się wobec wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby nie zrobił tego dłużnik. Oświadczenie poręczyciela musi zostać złożone na piśmie pod rygorem nieważności. Bez odmiennego postanowienia umowy żyrant odpowiada jak współdłużnik solidarny. Oznacza to, że wierzyciel może domagać się należności bezpośrednio od niego, a nie dopiero po bezskutecznym przeprowadzeniu egzekucji z majątku kredytobiorcy.

Żyrowanie kredytu jest potoczną nazwą ustanowienia takiego zabezpieczenia. Pojęcia „żyrant”, „poręczyciel kredytu” i „żyrowanie” są często używane zamiennie, chociaż w języku prawnym istotne znaczenie ma dokładny rodzaj podpisywanego dokumentu. Poręczenie uregulowane w Kodeksie cywilnym nie jest tym samym co poręczenie wekslowe, przystąpienie do długu albo status współkredytobiorcy.

Współkredytobiorca od początku zaciąga zobowiązanie wspólnie z inną osobą. Poręczyciel nie jest natomiast głównym odbiorcą finansowania, ale zabezpiecza jego spłatę. Różnica ta może być istotna w relacjach między stronami, lecz z punktu widzenia majątku żyranta konsekwencje nadal są poważne.

Żyrowanie pożyczki nie powinno być więc traktowane jako przysługa ograniczająca się do złożenia podpisu. Poręczyciel żyrant nie potwierdza jedynie, że zna kredytobiorcę i uważa go za uczciwą osobę. Przyjmuje prawne zobowiązanie, które może zostać wyegzekwowane, gdy główny dłużnik nie zapłaci.

Czy żyrant musi spłacać kredyt i jaki jest zakres jego odpowiedzialności?

Odpowiedź na pytanie, czy żyrant musi spłacać kredyt, zależy przede wszystkim od tego, czy kredytobiorca prawidłowo wykonuje umowę. Dopóki raty są regulowane terminowo, poręczyciel nie musi dokonywać żadnych wpłat. Gdy pojawi się opóźnienie, bank może jednak skorzystać z ustanowionego zabezpieczenia.

Jeżeli umowa nie zawiera odmiennych postanowień, poręczyciel odpowiada jak dłużnik solidarny. Bank może wówczas żądać zapłaty całego wymagalnego zadłużenia od kredytobiorcy, od żyranta albo od obu osób jednocześnie. Nie musi wcześniej udowadniać, że kredytobiorca nie posiada żadnego majątku. Zakres odpowiedzialności może obejmować nie tylko kapitał, ale także odsetki oraz inne należności mieszczące się w treści udzielonego poręczenia.

Z tego powodu przed podpisaniem dokumentów warto sprawdzić, czy poręczenie zostało ograniczone do określonej kwoty, części zadłużenia albo wskazanego okresu. Można również próbować zastrzec, że bank w pierwszej kolejności powinien dochodzić zapłaty od głównego dłużnika. Takie ograniczenia nie powstają jednak automatycznie. Muszą znaleźć się w zaakceptowanej przez wierzyciela treści umowy. Rzecznik Finansowy zwraca uwagę, że odpowiednio skonstruowane poręczenie może ograniczać odpowiedzialność między innymi pod względem kwoty, czasu lub odsetek.

Bank powinien niezwłocznie zawiadomić poręczyciela, gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia. Nie oznacza to jednak, że żyrant powinien biernie czekać na oficjalne wezwanie. W interesie poręczyciela leży regularne kontrolowanie spłaty, zwłaszcza gdy zabezpieczenie dotyczy wysokiej pożyczki lub wieloletniej umowy.

Przy kilku poręczycielach odpowiedzialność pojedynczej osoby nie zawsze zostaje automatycznie podzielona na równe części. Jeżeli dokumenty nie ograniczają odpowiedzialności każdego żyranta, bank może dochodzić należności zgodnie z przyjętym zabezpieczeniem. Sama obecność trzech poręczycieli nie gwarantuje więc, że każdy zapłaci najwyżej jedną trzecią długu.

Określenie „żyrant dofinansowania” pojawia się czasem przy umowach dotyczących dotacji, refundacji lub innych środków przyznawanych pod warunkiem realizacji określonego celu. Nie jest to osobna kategoria prawna. Taki poręczyciel zabezpiecza obowiązek wynikający z konkretnej umowy, na przykład zwrot dofinansowania w razie naruszenia jej warunków. Zakres odpowiedzialności trzeba więc odczytać z podpisanych dokumentów, a nie z potocznej nazwy zabezpieczenia.

Żyrant a zdolność kredytowa – czy może później wziąć własny kredyt?

Czy żyrant może wziąć kredyt na własne potrzeby? Tak, samo udzielenie poręczenia nie pozbawia go prawa do ubiegania się o finansowanie. Poręczony kredyt jest jednak potencjalnym obciążeniem finansowym i może zmniejszyć kwotę, którą bank będzie gotowy pożyczyć.

Żyrowanie kredytu a zdolność kredytowa są ze sobą bezpośrednio związane. Bank analizujący nowy wniosek powinien brać pod uwagę ryzyko, że poręczyciel będzie musiał przejąć spłatę cudzego zadłużenia. Dotyczy to również sytuacji, w której główny kredytobiorca obecnie nie ma żadnych zaległości.

Informacja o poręczonym kredycie może być widoczna w danych analizowanych przez bank. Jeżeli raty są spłacane nieterminowo, problemy głównego dłużnika mogą negatywnie wpływać również na historię poręczyciela. Biuro Informacji Kredytowej wskazuje, że bank może potraktować poręczone zobowiązanie podobnie do własnego kredytu osoby składającej nowy wniosek.

Nie oznacza to, że każdy żyrant otrzyma automatyczną odmowę. Bank bierze pod uwagę wysokość poręczonego zadłużenia, pozostały okres spłaty, miesięczną ratę, poziom dochodów oraz inne zobowiązania klienta. Osoba o wysokich i stabilnych zarobkach może nadal uzyskać finansowanie, ale maksymalna dostępna kwota prawdopodobnie będzie niższa.

Żyrant kredytu hipotecznego może odczuć ten skutek szczególnie mocno, ponieważ poręczenie dotyczy zwykle dużej kwoty i wieloletniego okresu. Osoba, która planuje w najbliższym czasie kupić własne mieszkanie, powinna przed poręczeniem cudzego zobowiązania sprawdzić, jak może ono wpłynąć na jej przyszłe możliwości.

Pytanie, czy żyrant zwiększa zdolność kredytową, wymaga wskazania, czyją zdolność mamy na myśli. Z punktu widzenia głównego kredytobiorcy dodatkowe zabezpieczenie może zwiększyć szanse na uzyskanie finansowania lub wpłynąć na warunki przedstawione przez bank. Poręczenie nie zastępuje jednak badania dochodów i wiarygodności wnioskodawcy. Z punktu widzenia samego żyranta efekt jest odwrotny: przyjęte zobowiązanie może ograniczyć jego własną zdolność.

Czy żyrant może się wycofać z poręczenia?

Po podpisaniu umowy dotyczącej istniejącego kredytu poręczyciel zasadniczo nie może jednostronnie oświadczyć, że zmienił zdanie i od następnego miesiąca nie odpowiada już za zadłużenie. Bank udzielił finansowania, biorąc pod uwagę ustanowione zabezpieczenie, dlatego jego usunięcie wymaga zgody wierzyciela.

Wycofanie żyranta może być możliwe, gdy bank zaakceptuje inne zabezpieczenie. Kredytobiorca może przedstawić nowego poręczyciela, ustanowić zabezpieczenie rzeczowe albo wykazać, że poprawa jego sytuacji finansowej pozwala kontynuować umowę bez dotychczasowego żyranta. Ostateczna decyzja należy jednak do banku.

Znaczenie ma również stan spłaty. Jeżeli kredytobiorca ma zaległości, wierzyciel raczej nie zgodzi się na osłabienie swojego zabezpieczenia. Szanse na zwolnienie poręczyciela są większe, gdy umowa jest wykonywana bez opóźnień, saldo zadłużenia znacząco spadło, a dłużnik może zaoferować bankowi akceptowalną alternatywę.

Wyjątek dotyczy bezterminowego poręczenia za dług przyszły. Może ono zostać odwołane przed powstaniem długu. Nie należy jednak automatycznie odnosić tej zasady do uruchomionego już kredytu, którego wysokość i warunki zostały określone.

Poręczyciel powinien także sprawdzić, czy umowa określa czas trwania zabezpieczenia. Poręczenie może obejmować cały okres kredytowania albo zostać ograniczone do konkretnej daty. Jeżeli nie wprowadzono odpowiedniego ograniczenia, samo upłynięcie kilku lat nie powoduje automatycznego wygaśnięcia odpowiedzialności.

Nie należy również zakładać, że zmiana harmonogramu, wakacje kredytowe lub aneks zawarty przez kredytobiorcę zawsze pozostają obojętne dla żyranta. Kodeks cywilny przewiduje, że późniejsza czynność pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem nie może zwiększyć zobowiązania poręczyciela. Mimo to każdą zmianę umowy warto analizować pod kątem jej wpływu na zakres i czas odpowiedzialności.

Co może zrobić żyrant, gdy pożyczkobiorca nie spłaca długu?

Gdy pojawiają się pierwsze problemy, poręczyciel powinien ustalić dokładną wysokość zaległości, liczbę niezapłaconych rat oraz stanowisko banku. Nie wystarczy zapewnienie pożyczkobiorcy, że „sprawa jest już załatwiana”. Potrzebne są konkretne informacje o saldzie, naliczonych odsetkach i podjętych działaniach.

Kolejnym krokiem powinna być rozmowa z dłużnikiem i próba ustalenia realnego planu. Jeżeli problem ma charakter przejściowy, kredytobiorca może zwrócić się do banku o zmianę warunków spłaty. Restrukturyzacja, wydłużenie okresu kredytowania lub czasowe obniżenie rat mogą ograniczyć ryzyko przeniesienia całego ciężaru na żyranta.

Poręczyciel może także skontaktować się bezpośrednio z bankiem i sprawdzić swoje uprawnienia informacyjne wynikające z umowy oraz przepisów. Warto zachować pisma, potwierdzenia rozmów i historię wpłat. Dokumentacja będzie szczególnie ważna, jeżeli dojdzie do sporu o wysokość zobowiązania.

Jeżeli bank wystąpi z żądaniem zapłaty, żyrant nie powinien go ignorować. Ma prawo podnosić wobec wierzyciela zarzuty przysługujące głównemu dłużnikowi, na przykład dotyczące błędnego obliczenia należności, dokonanej wcześniej wpłaty lub przedawnienia roszczenia. Ocena takich zarzutów wymaga jednak znajomości umowy i historii zadłużenia.

Po spłaceniu długu za kredytobiorcę poręczyciel może dochodzić od niego zwrotu zapłaconych pieniędzy. Jest to roszczenie regresowe. Żyrant powinien powiadomić dłużnika o dokonanej zapłacie i zachować dokumenty potwierdzające wysokość uregulowanej należności. Rzecznik Finansowy potwierdza, że poręczyciel, który spłacił kredyt, może kierować roszczenie zwrotne do głównego pożyczkobiorcy, a po jego śmierci do spadkobierców odpowiadających za długi spadkowe.

Roszczenie regresowe nie oznacza jednak, że odzyskanie pieniędzy będzie łatwe. Jeżeli kredytobiorca nie spłacał banku z powodu braku majątku, może również nie posiadać środków potrzebnych do zwrotu należności poręczycielowi. Żyrant może wygrać sprawę sądową, ale nadal napotkać problemy podczas egzekucji. Z tego powodu możliwość późniejszego dochodzenia pieniędzy nie powinna być traktowana jako pełna ochrona przed ryzykiem.

Poręczyciel kredytu hipotecznego i śmierć kredytobiorcy

Czy do kredytu hipotecznego potrzebny jest żyrant? Nie jest to obowiązkowy element każdego finansowania mieszkaniowego. Podstawowym zabezpieczeniem takiego kredytu jest hipoteka ustanowiona na nieruchomości. Bank może jednak oczekiwać dodatkowego zabezpieczenia, jeżeli sytuacja finansowa klienta, wartość nieruchomości lub konstrukcja transakcji zwiększają ryzyko.

Poręczyciel kredytu hipotecznego nie staje się automatycznie współwłaścicielem kupowanego mieszkania. Może odpowiadać za zadłużenie całym swoim majątkiem, mimo że nie otrzymuje udziału w nieruchomości. Jest to szczególnie ważne w relacjach rodzinnych, gdy rodzice żyrują kredyt mieszkaniowy dorosłego dziecka.

Kredyt hipoteczny i żyrant tworzą dwa różne rodzaje zabezpieczenia. Hipoteka pozwala bankowi dochodzić należności z nieruchomości, natomiast poręczenie otwiera możliwość żądania zapłaty od osoby trzeciej. Sam fakt istnienia mieszkania obciążonego hipoteką nie oznacza więc, że bank zawsze musi najpierw sprzedać nieruchomość, zanim zwróci się do poręczyciela.

Czy żyrant musi spłacać kredyt po śmierci kredytobiorcy? Śmierć głównego dłużnika nie powoduje automatycznego wygaśnięcia poręczenia. Zadłużenie może wejść do spadku, ale bank zachowuje również uprawnienia wobec poręczyciela zgodnie z treścią umowy. Poręczyciel nie może przy tym powołać się na ograniczenie odpowiedzialności spadkobierców wynikające z prawa spadkowego.

Znaczenie może mieć ubezpieczenie na życie kredytobiorcy. Jeżeli polisa obejmuje dane zdarzenie i świadczenie wystarczy na spłatę zadłużenia, ryzyko żyranta może zostać ograniczone. Nie wolno jednak zakładać, że każdy kredyt jest ubezpieczony albo że ubezpieczyciel wypłaci świadczenie w każdej sytuacji. Trzeba sprawdzić zakres ochrony, wyłączenia odpowiedzialności oraz sumę ubezpieczenia.

Poręczenie kredytu można porównać do wręczenia bankowi zapasowego klucza do własnego portfela. Dopóki kredytobiorca prawidłowo spłaca raty, klucz pozostaje nieużywany. Gdy pojawiają się problemy, wierzyciel może jednak z niego skorzystać. Dlatego przed podjęciem decyzji żyrant powinien ocenić cudze zobowiązanie tak, jakby od początku miał spłacać je samodzielnie. Jeżeli jego budżet nie udźwignąłby takich rat, najbezpieczniejszą odpowiedzią na prośbę o żyrowanie może być odmowa.